Dziurawiec na depresję bywa postrzegany jako łagodna i naturalna alternatywa dla leków, ale jego działanie nie jest obojętne dla organizmu. Wyjaśniam, kiedy wyciąg z dziurawca może pomóc przy łagodnych objawach, dlaczego nie zastępuje diagnozy oraz z jakimi lekami i sytuacjami wiąże się największe ryzyko.
Najważniejsza odpowiedź o stosowaniu dziurawca przy depresji
- Możliwe działanie dotyczy głównie łagodnych lub umiarkowanych objawów depresyjnych.
- Interakcje z lekami mogą być poważne, a nawet zagrażać zdrowiu.
- Antykoncepcja hormonalna może działać słabiej podczas stosowania dziurawca.
- Napar z ziela nie jest tym samym co standaryzowany wyciąg badany w badaniach klinicznych.
- Myśli samobójcze, psychoza lub silne pogorszenie wymagają pilnego kontaktu ze specjalistą, a nie samoleczenia.
Czy dziurawiec może pomóc przy depresji
Dziurawiec zwyczajny, czyli Hypericum perforatum, zawiera między innymi hiperycynę i hyperforynę. Substancje te wpływają na układ nerwowy, dlatego preparaty z tej rośliny są wykorzystywane przy obniżonym nastroju, napięciu i łagodnych objawach depresyjnych.
Nie traktuję go jednak jako uniwersalnego „ziołowego antydepresantu”. Najlepsze dane dotyczą łagodnej i umiarkowanej depresji, a wyniki badań nie są całkowicie spójne. W cięższej depresji, przy objawach psychotycznych albo szybko pogarszającym się stanie psychicznym sam dziurawiec jest niewystarczający.
Przegląd Cochrane obejmujący 29 badań i 5489 osób wskazywał na możliwą przewagę wyciągów z dziurawca nad placebo. Badania trwały zwykle od 4 do 12 tygodni, ale dotyczyły różnych preparatów i różnych grup pacjentów. To ważne ograniczenie, ponieważ wyników jednego ekstraktu nie można automatycznie przenosić na każdą herbatkę, kapsułkę czy nalewkę.
W praktyce największy błąd polega na utożsamianiu naturalnego pochodzenia z bezpieczeństwem. Dziurawiec może zmieniać sposób działania leków, a jego wpływ na nastrój bywa zbyt słaby, aby poradzić sobie z pełnoobjawową depresją. Traktuję go raczej jako możliwość do omówienia z lekarzem lub farmaceutą, nie jako sposób na samodzielne leczenie.
Co decyduje o skuteczności preparatu
Wyniki badań dotyczą przede wszystkim określonych wyciągów o ustalonej zawartości substancji czynnych. Tymczasem produkty dostępne w sprzedaży mogą różnić się składem, dawką i jakością. Dlatego dwie kapsułki z podobną nazwą na opakowaniu nie muszą działać tak samo.
| Forma preparatu | Co trzeba wiedzieć | Najczęstsze ryzyko |
|---|---|---|
| Napar z suszonego ziela | Ma zmienną zawartość substancji aktywnych i nie odpowiada bezpośrednio preparatom badanym klinicznie. | Fałszywe przekonanie, że każda herbatka działa przeciwdepresyjnie. |
| Suplement diety | Może mieć różne stężenie wyciągu i nie zawsze daje się łatwo porównać z innymi produktami. | Łączenie z lekami bez sprawdzenia interakcji. |
| Roślinny produkt leczniczy | Ma ulotkę, określone wskazania i kontrolowany skład, ale nadal może silnie wpływać na metabolizm leków. | Uznanie, że status leku oznacza brak przeciwwskazań. |
Jeżeli ktoś rozważa taki produkt, zwracam uwagę na dokładną nazwę wyciągu, dawkę i status preparatu. Nie polecam wybierania go wyłącznie na podstawie wysokiej liczby miligramów na etykiecie. Sama masa suszu nie mówi jeszcze, ile substancji aktywnych rzeczywiście trafi do organizmu.
Trzeba też uzbroić się w cierpliwość. Ewentualnej poprawy nie należy oczekiwać po jednej czy dwóch dawkach, ale jednocześnie nie wolno przez wiele tygodni czekać bez konsultacji, gdy objawy się nasilają. Brak poprawy, narastający lęk, bezsenność lub wycofanie są sygnałem do kontaktu ze specjalistą.
Największe ryzyko to interakcje z lekami
Dziurawiec może pobudzać działanie enzymów wątrobowych, które rozkładają leki. W efekcie niektóre substancje są usuwane szybciej, a ich stężenie spada. W innych przypadkach połączenie może nadmiernie zwiększyć działanie układu serotoninowego i doprowadzić do niebezpiecznych objawów.
Szczególnej ostrożności wymagają osoby przyjmujące:
- leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza SSRI, SNRI, trójpierścieniowe i inhibitory MAO,
- antykoncepcję hormonalną, ponieważ skuteczność tabletek, plastrów lub implantów może się zmniejszyć,
- leki przeciwkrzepliwe, między innymi warfarynę,
- leki przeciwpadaczkowe, takie jak karbamazepina i fenytoina,
- leki immunosupresyjne stosowane po przeszczepach,
- wybrane leki kardiologiczne, przeciwwirusowe, onkologiczne i obniżające cholesterol.
Nie warto próbować obchodzić tego problemu, przyjmując dziurawiec rano, a lek wieczorem. Taki odstęp nie gwarantuje bezpieczeństwa, ponieważ wpływ na enzymy i metabolizm może utrzymywać się dłużej niż kilka godzin.
Połączenie z lekami działającymi na serotoninę może wywołać między innymi pobudzenie, drżenie, potliwość, biegunkę, przyspieszone bicie serca, wzrost temperatury, sztywność mięśni lub splątanie. Taki zestaw objawów może wskazywać na zespół serotoninowy i wymaga pilnej pomocy medycznej.
NCCIH podkreśla również, że dziurawiec może osłabiać działanie wielu ważnych leków. Z tego powodu przed rozpoczęciem kuracji trzeba przekazać lekarzowi lub farmaceucie pełną listę leków, suplementów i ziół, nawet jeśli są dostępne bez recepty.
Kiedy lepiej zrezygnować z samodzielnego stosowania
Są sytuacje, w których eksperymentowanie z dziurawcem jest szczególnie złym pomysłem. Dotyczy to przede wszystkim ciąży i karmienia piersią, ponieważ bezpieczeństwo takiego zastosowania nie jest wystarczająco potwierdzone.
Ostrożność jest potrzebna także przy chorobie afektywnej dwubiegunowej, przebytych epizodach manii, psychozie oraz silnych zaburzeniach lękowych. U części osób preparat może nasilać niepokój, bezsenność, pobudzenie albo objawy psychotyczne.
Do możliwych działań niepożądanych należą również dolegliwości żołądkowo-jelitowe, zawroty głowy, zmęczenie i nadwrażliwość na światło. Podczas stosowania większych dawek skóra może silniej reagować na słońce, dlatego warto ograniczyć intensywną ekspozycję i nie korzystać z solarium.
Nie polecałbym dziurawca jako sposobu na objawy pojawiające się przy odstawianiu alkoholu lub innych substancji. Zespół abstynencyjny może być zagrożeniem życia i wymaga oceny medycznej, szczególnie gdy występują drżenia, splątanie, omamy, drgawki albo bardzo wysokie ciśnienie.
Jak podejść do tego bezpiecznie
Jeżeli objawy obniżonego nastroju trwają dłużej niż 2 tygodnie, utrudniają pracę, sen lub relacje, nie zaczynałbym od przypadkowego preparatu z internetu. Najpierw trzeba ustalić, czy chodzi o depresję, reakcję na kryzys, zaburzenia lękowe, problemy ze snem, chorobę somatyczną albo skutki używania alkoholu.
Przeczytaj również: Żal po stracie - Jak przetrwać i kiedy szukać pomocy?
Prosta lista przed zakupem preparatu
- Spisz wszystkie przyjmowane leki, również stosowane doraźnie.
- Dodaj suplementy, preparaty uspokajające, środki przeciwbólowe i antykoncepcję.
- Zapytaj lekarza lub farmaceutę o możliwe interakcje.
- Sprawdź, czy produkt jest lekiem roślinnym, czy suplementem diety.
- Nie łącz go z przepisanym antydepresantem ani nie zastępuj nim leczenia bez uzgodnienia.
- Obserwuj nastrój, sen, poziom lęku i reakcje skórne.
Ważne jest też, aby nie odstawiać nagle przepisanego leku przeciwdepresyjnego tylko dlatego, że pojawił się pomysł wypróbowania zioła. Taką zmianę należy zaplanować z lekarzem, bo nagłe przerwanie terapii może spowodować objawy odstawienne albo nawrót depresji.
Moim zdaniem rozsądniejszym podejściem jest połączenie konsultacji medycznej z psychoterapią, poprawą snu, ograniczeniem alkoholu i regularnym rytmem dnia. Dziurawiec, jeśli w ogóle zostanie rozważony, powinien być tylko jednym z elementów planu, a nie jego fundamentem.
Nie czekaj na działanie zioła w kryzysie psychicznym
Jeśli pojawiają się myśli o śmierci, samookaleczeniu, poczucie utraty kontroli, omamy albo plan odebrania sobie życia, potrzebna jest pilna pomoc. W bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112 lub 999, a dorosła osoba w kryzysie może skorzystać również z całodobowego telefonu 116 123 albo 800 70 2222.
Przy łagodnych objawach także nie trzeba zostawać z problemem samemu. Lekarz rodzinny, psychiatra, psycholog lub farmaceuta pomoże ocenić, czy dziurawiec ma w danej sytuacji jakikolwiek sens i czy nie koliduje z dotychczasowym leczeniem.
Najrozsądniejsza decyzja zależy od diagnozy i listy leków
Wyciąg z dziurawca może przynosić korzyści części osób z łagodnymi objawami depresyjnymi, ale jego działanie jest zależne od preparatu, a dowody dotyczą głównie krótkiego okresu stosowania. Nie jest to bezpieczny zamiennik konsultacji ani leczenia ciężkiej depresji.
Jeżeli mimo wszystko rozważasz taki produkt, zacznij od sprawdzenia interakcji i omówienia decyzji z profesjonalistą. W przypadku pogorszenia nastroju, silnego pobudzenia lub myśli samobójczych priorytetem jest szybka pomoc medyczna, nie zwiększanie dawki zioła.
